X
چگونه دوستی هایمان را مستحكم كنیم؟
آیا بین شما و دوستتان مشكلی پیش آمده؟ آیا فراموش نمودن رنجش های قدیمی سخت است؟ كسی كه بتواند با این قبیل مشكلات مبارزه كرده و از خطراز دست دادن یك دوست یا دوستان، به منظور بهبود روابط دوستانه استقبال كند، كسی است كه در برقراری و حفظ ارتباطات دوستانه موفق است.
ارتباطات دوستانه و روابط بی شائبه و بی غل و غش انسانی، موهبتی است خداداد كه این روزها به دلیل گرفتاری های خاص و مشغله فراوان، به نظر می رسد كم رنگ و گسسته تر شده است. دوستی تعریف می كرد: سالها پیش به منظور ادامه تحصیل به یكی از كشورهای اروپایی رفتم. محل اقامت من در نزدیكی دانشگاه بود و در آن خانه به جز من 5 دختر دانشجوی دیگر زندگی می كردند. برای من كه یك ایرانی ام رفتار خشك آنها قابل تحمل نبود. تصمیم گرفتم كه ارتباط دوستانه قوی ای بین جمع به وجود آورم. ابتدا یك به یك دوستانم را به شام دعوت كردم و پس از چندی به بهانه نزدیك شدن سال نو مسیحی همه را به شام دعوت كردم. سر شام ، همه از غذای اصیل ایرانی تعریف می كردند و من ابراز تمایل كردم كه در صورت موافقت آنان، این مهمانی كوچك را ماهی یك بار برقرار كنیم. چندی نگذشت كه ما برنامه خود را به نحوی تنظیم كردیم كه بتوانیم شام را با یكدیگر بخوریم. در پایان سال تحصیلی جمع 6 نفره ما به حدی صمیمی شده بود كه تصمیم گرفتیم سال تحصیلی بعد را هم در همین خانه بمانیم. اكنون پس از گذشت 25 سال هنوز از طریق نامه، تلفن و پست الكترونیك باهم در تماسیم. در حال حاضر، هلن و ماریا كه ایرلندی الاصل بودند، به ایرلند بازگشته اند ، تریسا كه اسكاتلندی بود، در استرالیا ساكن است و جانت و ملانی هم ساكن انگلستان هستند و ما كماكان ارتباط خود را حفظ كرده ایم. من عقیده دارم، زمانی كه انسانها، با ملیت های مختلف و تربیت و آداب و رسوم متفاوت توانسته اند ارتباط دوستانه خود را گرم و صمیمانه حفظ كنند، چرا نتوانند با هم وطن و هم زبان خود ارتباط صمیمانه داشته باشند. هر بار مسئله ای باعث شد كه كدورتی پیش آید، فكر كنید كه بهار نزدیك است و ما باید خانه تكانی كنیم و همان گونه كه برای استقبال از سال نو، خانه و سرای خود را از گرد و غبار پاك می كنیم، سرای دلمان را نیز از غبار كدورت ها پاك كنیم و اجازه ندهیم لذت هم صحبتی و دوستی با یك دوست را به خاطر كدورت جزیی، از دست بدهیم.
حضرت علی (ع) می فرماید:" دوست ( در حقیقت) دوست نیست مگر آن كه رعایت نماید دوست خود را در سه وقت: در رنج و گرفتاری ( به جان و مال همراهی كند) و در نبودن او( از گفتن و شنیدن سخنان ناروا حفظش نماید) و در وفات و بدرود زندگی ( به دعا و استغفار یادش كند) و در نكوهشِ به رنج انداختن دوست فرموده است: بدترین دوستان كسی است كه شخص برای او به رنج افتد و درباره از دست دادن دوست می فرماید:" هرگاه مؤمن دوست خود را به خشم آورد و یا شرمنده سازد، امكان جدایی با او را فراهم نموده است."
این چند نكته را به خاطر بسپارید:
1- بعضی اوقات، تنها چیزی كه می تواند كدورت پیش آمده را از بین ببرد، یك ملاقات است. به دیدار یكدیگر بروید و درباره مشكل پیش آمده صحبت كنید. این مسئله باعث می شود كه این بار شما با دید بازتری به مسئله نگاه كنید، چه بسا دریابید كه این مشكل، در واقع چیزی جز یك سوء تفاهم كوچك نبوده است.
2- به هنگام صحبت با دوست خود صداقت داشته باشید و همه ی نظرات خود را به وضوح بیان كنید و به دوست خود نیز اجازه دهید كه عقاید و نظراتش را بیان كند. فكر نكنید كه پس از مشكل پیش آمده، این هم صحبتی ساده و آسان باشد. به هر حال، بعضی اوقات، فراموش كردن كدورت ها به زمان طولانی تری نیاز دارد.
3- سعی كنید حس بخشش خطای طرف مقابل و علاقه به دوست را در خود تقویت كنید. با این كار آمادگی پیدا می كنید كه اگر واقعاً خطا از جانب دوست شما باشد، او را ببخشید و روابط دوستانه تان را بهبود بخشید.
4- اگر از ملاقات حضوری واهمه دارید و یا احساس شرم می كنید، ابتدا برای او یادداشتی بفرستید. ذكر كنید كه چقدر از شرایط پیش آمده و موجود متأسفید و آرزو دارید او را دوباره ملاقات كنید.
برای استحكام دوستی چه می شود كرد؟ بعضی اوقات، علیرغم توجه و تلاش، ارتباط دوستانه شما سست می شود و حفظ آن، نیاز به تلاشی دوباره دارد. به نكات زیر توجه كنید:
1- می توانید نظرات خود را روی نوار ضبط كرده و برای دوستتان بفرستید و یا این كه از پست الكترونیك استفاده كنید.
2- اگر مدت هاست كه با یكدیگر صحبت نكرده اید، كتابی را انتخاب كرده و با هم بخوانید . سپس در مورد آن به بحث و تبادل نظر بنشینید.
3- كتاب یا مجله ای را كه مورد علاقه دوستتان است، تهیه كنید. روی آن بنویسید كه به یاد او هستید و آن را برای دوستتان پست كنید و نشان دهید كه به یاد او هستید.
4- نامه ای به دوستتان بنویسید و از او بخواهید با اضافه كردن مطالب مورد نظرش، آن را برای دوست مشتركتان پست كند و به همین ترتیب به دوست سوم و چهارم و در نهایت نامه به خود شما بر می گردد، به این طریق ، شما از نظرات دوستانتان مطلع شده و می توانید مطالب جدید را به همین طریق برای یكدیگر ارسال كنید.
5- اگر احساس می كنید كه باید با دوستی صحبت كنید، بی معطلی این كار را انجام دهید. شاید او نیز در صدد تماس با شما بر آمده باشد. به این طریق شاید از دوستی كه بیش از ده سال بی خبر مانده اید، خبری بگیرید.
معیار دوست خوب از نظر حضرت علی ( ع ) چیست؟
از جمله سرمایههای زندگی و عوامل خوشبختی، دوست شایستهاست. امام علی (ع) ضمن توصیه به مردم برای استحکام پیوند، دوست رابهترین ذخیره در دنیا و آخرت میداند. معیارهای دوست خوب عبارت استاز: یکم: آن حضرت فرمودهاند: «صحبة الولی اللبیب حیات الروح؛ همنشینیبا دوست عاقل و خردمند زندگی بخش جان و روح است». امام علی (ع) در حدیث دیگری میفرماید:«اکثر الصلاح و الصواب فی صحبة اولی النهی و الالباب، بیشترین خوبیهاو درستیها از هم نشینی با عاقلان و صاحبان خرد به دست میآید». دوم: ازنشانههای دوست خوب برخورداری از سلامت روح و روان است. امام علی(ع) میفرماید: «ایاک و مصادقة الفاجر؛ ای فرزندم، از دوستی با آدم ظالمبپرهیز». امام صادق(ع) میفرماید: «من غضب علیک ثلاث مرات فلم یقلفبک سوءً فاتخذه لک خلا؛ کسی که سه بار نسبت به تو خشمگین شود ودربارهات به بدی سخن نگوید، شایسته رفاقت است او را برای دوستیانتخاب کن». سوم: عدالت و رعایت انصاف است. در حدیث است «دوستعادل و با انصاف کسی است که آنچه برای خود نمیپسندد، برای دیگران نیزنپسندد. از تعریف و تمجیدهای دیگران دچار احساسات نشود و هنگامی کهرفاقت و دوستی از بین رفت عدالت و انصاف را دربارة شما مراعات نماید».در حدیث دیگری است که رسول خدا(ص) فرمود: «خیر اخوانکم من اهدیلیکم عیوبکم؛ بهترین دوستان شما کسی است که عیبهای شما را به شماهدیه کند». و امام علی(ع) فرموده است: «خیر الاخوان اقلهم مصانعة فیالنصیحة؛ بهترین دوستان تو کسی است که در نصیحت کردن به تو کمتر اهلسازش باشد» . چهارم: دروغگو نباشد. امام علی(ع) به فرزندش امام حسن(ع) فرمود:«ایاک و مصادقة الکذاب...، از دوستی با دروغگو بپرهیز، زیرا دروغگو همیشهدور را برای تو نزدیک و نزدیک را برای تو دور میکند».
نقش دوست خوب در زندگی طلبه چیست؟
بی تردید «دوست» در ساختار فکری و پیشرفت عملی انسان نقش به سزا دارد. تا آنجا که یک دوست می تواند سرنوشت آدمی را به کلی تغییر دهد و خواسته های خود را به او تحمیل کند.
یكي از اساسيترين مسائل در سرنوشت انسان انتخاب دوست است. اينمهّم، از مشكلترين اموري است كه انسان در طول حيات خود با آن سر و كاردارد. چه بسا دوستاني كه انسان را به اوج عزّت و خوشبختي ميرسانند و چه بسيارند دوستاني كه فرد را از اوج عزّت به ورطة بيچارگي و بدبختي ميكشانند. اهميّت انتخاب دوست و نقش آن بر كسي پوشيده نيست. البته مقدار اثر گذاری دوست به مقدار نفوذ او در دل شخص و همچنین زمینه های اثر پذیری و ویژگی ای روانی طرف مقابل نیز بستگی دارد. گاه یک دوست چنان برای شخص، ارزشمند و محبوب است که یکسره اختیار را از طرف مقابل می گیرد و او دیگر با اختیار دست به هیچ فعلی نمیزند. این حالت به ویژه در دوران نوجوانی و جوانی به اوج خود می رسد.
یک دوست خوب ، با تقوا وصالح، قادر است دوستان دیگر خود را در سلک خود وارد گرداند و آنان را هدایت کند. در مقابل، یک دوست ناباب و منحرف، گذشته از آن که خود شخص فاسد و بی مصرف است در روح دیگران هم نفوذ می کند و شیطان صفت آنان را هم چون خود به منجلاب فساد می کشاند، از این رو در قران کریم آمده است که وقتی شخص فاسق را نزد آتش جهنم می برند با حسرت جان کاه خود می گوید:«یا ویلتی لیتنی لم اتخذ فلانا خلیلا» یعنی: وای بر من کاش فلان شخص فاسد را دوست خود نمی کردم.(فرقان/28)
علي(ع) ميفرمايد:
«از همنشين و رفيق بد دوري كنيد؛ زيرا او رفيق خود را فاسد و هلاك ميكند.»(1)
پس ای طلبه عزیز؟ برای آنکه شما نیز ( العیاذ بالله) در سرای دیگر با حسرت چنین فریاد را سر ندهی امروز که فرصت باقی است و می توانی در انتخاب دوست و رفیقف هم هجره(هم اتاقی) و هم مباحثه و ..... سخت دقت کن ؟ زیرا:
یار بد بدتر بود از مار بد تا توانی میگریز از یار بد
مار بد تنها همی بر جان زند یار بد برجان بر ایمان زند
انتخاب دوست و همنشین در امر طلبگی چنان اهمیت دارد و اثر گذار ی دوست بر شخص چنان قطعی و حتمی است که در روایات آمده است:
«اگر می خواهی کسی را بشناسی به دوستان او بنگر، اگر دوستان او صالح و شایسته اند او نیز صالح است و اگر دوستانش فاسدند او نیز فاسداست.»(2)
امام علی نیز می فرماید:
«هر گاه وضع كسي بر شما مشتبه شد و دين او را نشناختيد، به دوستانشنظر كنيد. اگر اهل دين و آيين خدا باشند، او نيز پيرو آيين خدا است؛و اگر بر آيين خدا نباشند، او نيز بهرهاي از آيين خدا ندارد.»(3)
باید دوستانی را انتخاب کنیم که کوشا، خوش فکر ، فهیم و از همه مهم تر مومن و صالح باشند تا به خاطر او ارزش های اخلاقی خود را گم نکنیم.
در میان انسان ها می توان دوستان خوبی را یافت که از این دو راه ممکن است:
1- با علم و آگاهی نسبت به ویژگی های دوستان خوب به دنبال آنان باشیم و در انتخاب دوست ، معیارهای ارزشی درست را در نظر بگیریم.
2- خود سازی خود، عامل مهم دیگری است که ما را در انتخاب دوست خوب یاری می رساند، زیرا فردی که خود را به زیبای های معنوی آراست و دل را از آلودگی ها شست خدا هم او را در یافتن دوست و معاشری صالح یاری می کند، وانگهی خوش اخلاقی، ایمان به خدا، توکل بر او، رعایت تقوا و پاکیزگی دارای آثار بیرونی هم هستند. چنانکه در روایت وارد شده است شخصی که نماز شب می خواند خداوند حب او را در دل های دیگران می ریزد. دیگر آراستگی ها و فضایل انسانی هم بدین صورت است و این امر موجب می شود که دوستان خوب و هم سنخ بی آنکه شخص آراسته و با تقوا زحمت زیادی را بر خود هموار نماید، به سوی او جذب شوند و به قول مولای رومی:
نوریان مر نوریان را جاذبند ناریان مرنارین را طالبند
پس طلبه نباید هر شخصی را شایسته رفاقت بداند. رسول خدا(ص) می فرماید:
«هر کس پیرو دین دوست خود است، پس بنگرید که چه کسی را به دوستی می گیرید.»(4)
صفات یک دوست خوب
1- دوست باید «دانا و فهمیده» باشد. دوستی که نادان و یا بی فکر است سودی ندارد اگرچه از جهل و نادانی او به تو ضرر خواهد رسید.
2- دوست «وفادار» انتخاب کن. تا در دشواریهای زندگی که غالباً در زندگی همه طالبان علم پیش می آید، رابطه اخوت، دوستی و همکاری را فراموش نکند و در سختیهای زندگی یاریت رساند.
امام علی می فرماید:
«یک دوست، تنها هنگامی دوست واقعی است که سه چیز را رعایت کند: 1. هنگام گرفتاری او، 2. هنگام حاضر نبودن او، 3. هنگام مرگ او.»(5)
3- عیب پوشی امتیاز دیگر یک دوست خوب است. در زندگی و رابطه دوستانه میان دو کس بی تردید لغزشهایی سر می زند؛ این لغزشها باید با نصیحت های دوستانه، مشفقانه و مخفیانه برطرف گردد. و اگر کسی آن را افشا کند در حق دوست خود خیانت نموده است.
4- به انصاف رفتار کردن يكي از مهمترين رازهاي پيدايش و بقاي دوستي است.
امام علي(ع) پس از بازگشت از جنگ صفين وقتي به سرزمين حاضرينرسيد، نامهاي به امام حسن(ع) نوشت و معيارهاي روابط اجتماعي را برشمرد.در قسمتي از اين نامه چنين ميخوانيم:
«اي پسرم، نفس خود را ميزان خود و ديگران قرار ده. پس آنچه برايخود دوست داري، براي ديگران نيز دوست بدار و آنچه را كه برايخود نميپسندي، براي ديگران نيز مپسند. ستم روا مدار، آن گونه كهدوست نداري به تو ستم شود. نيكوكار باش، آن گونه كه دوست داريبه تو نيكي كنند؛ و آنچه را كه براي ديگران زشت ميداري براي خودزشت شمار و چيزي را براي مردم رضايت بده كه براي خودميپسندي؛ آنچه نميداني نگو، گرچه آنچه ميداني اندك است؛ آنچهرا دوست نداري به تو نسبت دهند، دربارة ديگران مگو. بدان كهخودبزرگبيني و غرور، مخالف راستي، و آفت عقل است ... .»(6)
5- میانه روی در دوستی نیز راز ماندگاری دوستی است
علي(ع) ميفرمايد:
«دوست خود را در حدّ اعتدال دوست بدار، چه اين كه ممكن استروزي دشمنت شود و نيز دشمنت را در همين حدّ دشمن بدار؛ زيراممكن است روزي دوستت شود.» (7)
منابع
1- غررالحکم، ج1ص142.
2- مسند احمد بن حنبل، ج2، ص300
3- بحارالانوارج74، ص197.
4- مسند احمد، ج2، ص200.
5- نهج البلاغه، کلمه قصار 134
6- نهج البلاغه، نامه 31
7- نهج البلاغه، حکمت268
دوست خوب از نظر قرآن و روایات چه ویژگی دارد؟
يکي از موضوعاتي که در قرآن بدان اشاره شده، انتخاب دوست و ويژگي هاي آن است. شايد طرح موضوع دوست يابي در قرآن توجه به نياز انسان ها باشد. انسان در تمام ادوار زندگي، از ايام کودکي و جواني تا دوران کهولت،همواره نيازمند رفاقت و دوستي است. سقراط مي گويد: هر کس آرزو و آرماني دارد ... يکي پولي مي خواهد ... ولي من ترجيح مي دهم به جاي اين همه چيز، يک دوست خوب داشته باشيم.[1]
طي اين مرحله بي همرهي خضر مکن ظلمات است بترس از خطر تنهايي
در روايات نيز به اهميت[2] نقش دوست[3] معيارهاي دوست[4] پرداخته شده است. امام علي(ع) فرمود:«غريب کسي است که او را دوست نباشد».[5]
يکي از ويژگيهاي دوست از منظر قرآن راستگو بودن است:
«اي مؤمنان تقوا پيشه سازيد و با صادقان همراه باشيد».[6]
در روايات نيز سفارش شده است از دوستي و معاشرت با دروغگويان پرهيز شود.[7]
«از دوستي با دروغگو خوددداري کن، چون او همانند سراب است؛ دور را براي تو نزديک و نزديک را براي تو دور جلوه مي دهد».[8]
مکن دوستي با دروغ آزمايي همان نيز با مرد ناپاک راي (فردوسي)
از نظر قرآن يکي از ويژگي هاي بهترين دوستان،صالح بودن است.
«آنان که خدا و رسول را فرمان نبرند، با پيامبران و صديقان وش هيدان و صالحان خواهند بود، و اينان چه خوب رفيقاني هستند».[9]
معاشرت با افراد غير صالح موجب شد که فرزند نوح از اهل نوح به حساب نيايد: «يا نوح إنّه ليس من أهلک إنّه عمل غير صالح...؛[10] اي نوح! فرزندت از اهل تو نيست! او عمل غير صالحي است».
پسر نوح با بدان بنشست خاندان نبوّتش گم شد
در قرآن از زبان کسي که دوست غير صالح و بد بر او تأثير گذاشته آمده است: «اي واي بر من! کاش فلان(شخص گمراه) را دوست انتخاب نکرده بودم».[11]
از آيات فوق استفاده مي شود که يک دوست بايد ويژگي هايي مانند راست گويي و صالح بودن داشته باشد. البته صالح بودن مصاديق متعددي مانند تقوا، وفاي به عهد و امانت داري دار
[1] لرداويري،خوشي هاي زندگي، ص 67.
[2] ميزان الحکمه، ج 5، ص 297؛ غررالحکم، ج2،ص 123؛ نهج البلاغه صبحي صالح، نامة31.
[3] غررالحکم، ج 3، ص 426.
[4] بحارالأنوار، ج 15، ص 51 و همان، ج 78، ص 251
[5] تصنيف غررالحکم، ص 414، ج 9455.
[6] توبه( ) آية 119.
[7] نهج البلاغه، کلمات قصار، شمارة 38.
[8] نهج البلاغه،کلمات قصار، شمارة 38.
[9] نساء( ) آية 69.
[10] هود( ) آية 46؛ تفسير نمونه،ج 9، ص 114 به بعد.
[11] فرقان( ) آية 28.
ویژگی های دوست خوب چیست؟
دوسـتـان خـوب يـك سري ويژگي دارند كه آنها را از ديگران متمايز مي كند و سبب ميگردد دوستــان بيشتري در كنارخود داشته باشند بنابراين با تـغيـيـر رفـتـار خــود به جرگه اينگونه افراد بپيونديد:
1- يـك دوسـت خـوب حرفهايي كه بصورت محرمانه به وي زده شـده اسـت را نـزد خـود نـگـاه داشـتـه و رازدار شـمــاميباشد.
2- وقت شناس بوده و در قرار ملاقاتها و يا ميهمانيها قابل اطمينان بوده و سر موقع حضور مي يابد.
3- يك دوست خوب به موقعيت، موفقيت هاي شـــما حسادت نمي ورزد.
4- يك دوست خوب هنگامي كه دچار بيماري و كسالت ميـگرديد با شما تماس گرفته و حالتان را جويا مي شود و به عيادت شما مي آيد.
5- وي ميداند كه چه زماني صحبت و چه زماني سكوت نموده و تنها گوش دهد.
6- هنگامي كه حالتان مساعد نبوده و يا دل و دماغ كاري را نداريد و پكر ميباشيد وي از رفتار شما دلخور نميشود.
7- اگر شما به فضاي بيشتري نياز داشته باشيد و يا مي خـواهـيد تنها باشيد، آنها اين رفتار شما را طردشدگي تلقي نكرده و از شما دلگير نميشوند.
8- يـك دوست خــــوب حيوان خانگي شما، مادر زن بدخلق شما و كـودكـان پـر جـنـب و جوش شما را به خاطر شما تحمل خواهد كرد.
9- وقتي نظر او را در مــورد مسئله اي جويا شويد با جان و دل و صادقانه نظرات و عقايد خودش را در اختيارتان قرار مي دهـد و حتـي اگـر بـه نـصايـحش نـيز عـمل نكنيد ناراحت نميشود.
10- وي با شما ميخندد،گريه ميكند و كارهاي ماجراجويانه انجام ميدهد اما به ديگران چيزي در مورد آنها نميگويد.
11- پيش از سر زدن به منزلتان، شما را مجبور نميكند كه خانه را تميز و مرتب كنيد.
12- وي اجازه نمي دهـد كسـي پشت سر شما و در غياب شما در مورد شما بدگويي كند و به دفاع از شما خواهد پرداخت.
13- شما را به كارهاي ماجراجويانه، رشد دهنده و پيشرفت در كار تشويق خواهد كرد.
14- هنگاميكه خودروي شما دچار نقص فني گردد شما را به مقصدتان خواهد رساند.
15- روز تولدتان هميشه به يادش بـوده و اگر برنامـه خـاصـي بـراي آن روز تـــدارك نديده باشيد شما را به بيرون برده و يـا برايتان كيك سفارش ميدهد
16- دوست خوب از شما انتظار ندارد كه اتوماتيك وار با عقايد وي در خصوص مسايلي همچون سياست،مسايل جنسي و مذهب موافق باشيد و به عقايد شما حتي اگر برخلاف عقايدش باشد احترام ميگزارد.
17- هيچگاه شما را نزد ديگران خرد و تحقير نـكرده بلكه همواره به شما احترام ميگذارد و در حضور ديگران از شما تعريف مي كند.
اگر دوستي را سراغ نداريد كه با شما اينگونه رفتار كند شايد يك دليـل آن ايـن باشد كه شما نيز با آنان چنين رفتاري تا بحال نداشته ايد.
چگونه دوست برگزینیم؟
حضرت علی (ع ) می فرماید :
برای آزمودن افراد ، بهترین و مطمئن ترین راه ، بررسی عملكرد آنهاست. از آنجا كه ایمان و عقل هر شخص در رفتار و كردار او نمایان می شود، با محك زدن اعمال می توان افراد را مورد آزمایش قرار داد ؛ خصوصاً در مواقعی كه امكان ظاهرسازی در كار نباشد.